INVESTMENT CORPORATION

   



Tài Liệu

Tại sao Tôi coi Chứng khoán như Trang trại

Dịch từ "Why I Like to Think of Stocks Like Farms" của Warren Buffett (Tạp chí Fortune)

Người dịch: Mai Hữu Tín, Nguyễn Thị Tuyết Mai 

Nhìn lại hai khoản đầu tư bất động sản của tôi và bài học chúng mang lại cho các nhà đầu tư vốn. 

 

Tác giả tới thăm (chỉ mới lần thứ 2) trang trại rộng 400 acre (160 ha) gần Tekamah, bang Nebraska mà ông mua vào năm 1986 với giá 280.000 USD

FORTUNE – “Đầu tư thông minh nhất là khi nó giống việc kinh doanh nhất.”— Lời của Benjamin Graham trong quyển “Nhà đầu tư thông minh” 

Rất hợp lý khi trích dẫn lời của Ben Graham để mở đầu bài viết này bởi tôi nợ ông ấy rất nhiều cho những gì tôi biết về việc đầu tư. Chút nữa tôi sẽ nói nhiều hơn về Ben, và trước đó tôi cũng sẽ nói về chứng khoán phổ thông. Nhưng trước tiên tôi sẽ kể các bạn nghe về hai khoản đầu tư ngoài chứng khoán mà tôi thực hiện đã lâu rồi. Những khoản đầu tư này không làm thay đổi nhiều giá trị tài sản ròng của tôi, nhưng chúng lại nói lên nhiều điều.

Câu chuyện này bắt đầu ở Nebraska. Từ năm 1973 đến 1981, miền Trung Tây trải qua một thời kỳ bùng nổ giá trang trại do niềm tin sâu rộng rằng lạm phát cao sắp đến và được hỗ trợ bởi chính sách cho vay của các ngân hàng nông thôn nhỏ. Sau đó bong bóng vỡ, giá trang trại tuột còn phân nửa hoặc nhiều hơn làm cho cả chủ trang trại vay nhiều vốn và cả người cho vay điêu đứng. Số ngân hàng ở Iowa và Nebraska đổ vỡ sau bong bóng lần đó nhiều hơn 5 lần con số trong cuộc Đại Suy thoái gần đây của chúng ta.

Năm 1986, tôi mua một trang trại rộng 400 acre (160 ha), cách phía Bắc Omaha 50 dặm, từ Công ty Bảo hiểm Tiền gởi Liên bang (FDIC). Giá mua lúc đó là 280.000 USD, thấp hơn nhiều so với số tiền mà ngân hàng phá sản cho trang trại này vay vài năm trước đó. Tôi không biết gì về cách thức vận hành một trang trại cả. Nhưng tôi có một đứa con trai thích làm trang trại, và qua con mình tôi biết nông trại này sẽ sản xuất được bao nhiêu giạ bắp và đậu nành lẫn chi phí vận hành. Từ các ước lượng này, tôi tính ra rằng mức lợi nhuận bình thường mà trang trại có thể mang lại là khoảng 10% một năm. Tôi cũng nghĩ rằng năng suất có khả năng tăng dần và giá nông sản cũng sẽ cao lên. Hai kỳ vọng này đều đã diễn ra.

Tôi chẳng cần có kiến thức hay trí tuệ đặc biệt gì để kết luận rằng khoản đầu tư này không có rủi ro và có tiềm năng lớn. Chắc chắn thỉnh thoảng sẽ có những vụ mùa thất bát, và giá cả đôi lúc cũng không như mong đợi. Nhưng có sao đâu? Rồi cũng sẽ có những vụ mùa trúng đậm, và tôi sẽ không bao giờ bị áp lực phải bán tài sản này cả. Bây giờ, sau 28 năm, thu nhập của trang trại đã tăng gấp 3 lần và giá trị của nó gấp số tiền tôi bỏ ra 5 lần hoặc hơn. Tôi vẫn không biết gì về làm nông trại cả và gần đây tôi mới tới thăm trang trại lần thứ hai.

Năm 1993, tôi có thêm một khoản đầu tư nhỏ khác. Larry Silverstein, chủ nhà của Công ty Salomon khi tôi còn là CEO của công ty này, kể tôi nghe về một cơ sở bán lẻ ở New York sát bên Đại học New York mà Công ty Resolution Trust (RTC) đang kêu bán. Lần này là do bong bóng vỡ trong lĩnh vực bất động sản thương mại - và công ty RTC được thành lập để xử lý tài sản của các quỹ tiết kiệm bị phá sản do các hoạt động cho vay lạc quan đẩy giá của họ.

Việc phân tích đầu tư trong trường hợp này cũng đơn giản. Cũng giống như trường hợp của trang trại, lợi nhuận lúc đó của tài sản này vào khoảng 10% một năm nếu không vay vốn. Nhưng RTC quản lý toà nhà này không tốt, và thu nhập của toà nhà sẽ tăng khi tìm được khách thuê các gian hàng còn trống. Đáng lưu ý hơn là khách hàng thuê lớn nhất, chiếm khoảng 20% không gian của toà nhà, đang trả tiền thuê khoảng 5 USD/1 foot, trong khi các khách thuê khác phải trả trung bình là 70 USD. Khoản cho thuê giá rẻ này sẽ chấm dứt trong 9 năm và chắc chắn sẽ làm tăng đáng kể thu nhập. Vị trí của toà nhà này cũng rất tuyệt: Đại học New York sẽ chẳng chuyển đi đâu cả.

Tôi tham gia vào một nhóm nhỏ, trong đó có Larry và bạn tôi là Fred Rose, để cùng mua toà nhà này. Fred là một nhà đầu tư bất động sản cao cấp giàu kinh nghiệm. Anh ta sẽ cùng với gia đình mình quản lý toà nhà. Và họ đã thật sự làm tốt công việc quản lý này. Khi các khoản thuê cũ hết hạn thì doanh thu tăng lên gấp 3. Phần chia lãi hàng năm hiện vượt 35% khoản đầu tư vốn ban đầu của chúng tôi. Hơn nữa, hợp đồng vay thế chấp ban đầu của chúng tôi được cơ cấu lại vào năm 1996 và lần nữa vào năm 1999. Các thay đổi này cho phép thực hiện một vài lần chia lãi bất thường với tổng giá trị lớn hơn 150% khoản đầu tư của chúng tôi. Cho tới nay tôi chưa tới thăm toà nhà này lần nào.

Thu nhập từ trang trại lẫn toà nhà gần Đại học New York nhiều khả năng sẽ tăng trong những thập kỷ tới. Dù mức lời sẽ không thật lớn nhưng hai khoản đầu tư này là chắc chắn và thoả đáng cho cả đời tôi, và sau này là con cháu tôi.

Tôi kể những mẫu chuyện này để minh hoạ cho các nguyên tắc cơ bản nhất định trong đầu tư:

Bạn không cần phải là chuyên gia để có được mức lãi đầu tư thoả đáng. Nhưng nếu không phải là chuyên gia thì bạn phải nhận biết được hạn chế của mình và theo đuổi một cách làm nào đó bảo đảm có kết quả chấp nhận được. Giữ mọi thứ đơn giản và đừng quá tham vọng. Khi ai đó cam kết có lời nhanh thì hãy biết nói “không” ngay.

Tập trung vào khả năng sinh lời tương lai của tài sản mà bạn đang xem xét đầu tư. Nếu bạn không thoải mái khi phỏng đoán thu nhập trong tương lai của tài sản đó thì hãy quên việc đó đi và dành thời gian cho việc khác. Không ai có thể đánh giá được mọi cơ hội đầu tư. Nhưng cũng không cần biết hết tương lai; bạn chỉ cần hiểu được mình đang làm gì thôi.

Nếu bạn chỉ tập trung vào biến động giá tiềm năng của tài sản định mua, thì bạn đang đầu cơ. Chuyện đầu cơ không có gì sai. Tuy nhiên, tôi biết là tôi không thể đầu cơ thành công, và tôi nghi ngờ những ai khoe rằng họ luôn thành công trong trò đầu cơ này. Một nửa số người tung đồng xu sẽ thắng trong lần chơi đầu; không ai trong số những người thắng cuộc đó có kỳ vọng kiếm được lời nếu tiếp tục chơi. Đừng coi một tài sản có giá tăng gần đây là lý do để bạn mua tài sản đó.

Với hai khoản đầu tư nhỏ của tôi, tôi chỉ nghĩ đến những gì các tài sản này sẽ tạo ra chứ không mảy may quan tâm đến giá trị hàng ngày của chúng. Trong mọi cuộc chơi, phần thắng chỉ thuộc về những người tập trung vào sân đấu chứ không phải cho những người cứ dán mắt vào bảng tỷ số. Nếu bạn có thể vui hưởng những ngày thứ Bảy và Chủ nhật mà không cần phải xem giá cổ phiếu, thì hãy thử làm như thế vào những ngày thường.

Việc hình thành những quan điểm vĩ mô hay lắng nghe những dự báo vĩ mô hoặc dự báo thị trường của người khác chỉ làm mất thời gian. Thật vậy, việc này gây nguy hiểm vì có thể làm mờ tầm nhìn của bạn cho những việc thực sự quan trọng. (Khi tôi nghe các bình luận viên truyền hình dẻo miệng về thị trường sẽ ra sao sắp tới, tôi lại nhớ về lời bình luận cay nghiệt của Mickey Mantle: “Bạn không biết trò (bình luận) này dễ thế nào đâu cho đến khi bạn vào bên trong cái phòng phát thanh ấy.”)

Hai khoản đầu tư của tôi được thực hiện vào năm 1986 và 1993. Nền kinh tế, lãi suất, và thị trường chứng khoán chuyển biến ra sao trong những năm ngay sau đó - tức 1987 và 1994 - không có ý nghĩa gì với tôi trong việc quyết định sự thành công của các khoản đầu tư này. Tôi không thể nhớ được những gì các tựa báo và các chuyên gia nói vào lúc đó. Dù họ có nói nhảm gì đi nữa thì bắp vẫn cứ mọc ở Nebraska và sinh viên vẫn cứ kéo đến Đại học New York.

Có một khác biệt lớn giữa hai khoản đầu tư nhỏ của tôi và một khoản đầu tư vào chứng khoán. Chứng khoán cho bạn biết giá trị khoản đầu tư của bạn từng phút một, trong khi tôi chưa từng phải xem báo giá nào cho trang trại hay toà nhà ở New York của tôi cả.

Các nhà đầu tư chứng khoán lẽ ra có lợi thế vô cùng lớn khi các mã cổ phần họ nắm giữ được định giá dao động nhiều như vậy - và điều này cũng đúng với một số nhà đầu tư. Giả dụ như một gã có tính khí thất thường nào đó có trang trại giáp ranh với trang trại tôi cứ hàng ngày ra giá mua trang trại của tôi hoặc bán cho tôi trang trại của hắn - và các mức giá đó chênh lệch nhau nhiều qua từng lúc tuỳ tâm trạng của hắn - thì làm sao tôi lại không thu lợi từ lối hành xử bất chợt như vậy? Nếu giá rao hàng ngày của hắn thấp quá đáng, và tôi có dư một ít tiền mặt, thì tôi sẽ mua trang trại của hắn. Còn nếu hắn hét giá cao phi lý, thì tôi có thể bán trang trại cho hắn ta hoặc cứ tiếp tục làm nông.

Tuy nhiên, những người chơi chứng khoán thường để cho cách hành xử thất thường và vô lý của những người cùng chơi khác tác động để rồi cũng hành xử vô lý như vậy. Bởi vì có quá nhiều bình luận về thị trường, về nền kinh tế, về lãi suất, về biến động giá chứng khoán… nên vài nhà đầu tư tin rằng họ cần phải lắng nghe ý kiến của các chuyên gia, và tệ hơn nữa, cho rằng nên xem xét làm theo lời bình luận của các chuyên gia này.

Những người sở hữu một trang trại hay một toà nhà chung cư có thể ngồi yên hàng thập kỷ lại rất hay nổi cuồng khi đối mặt với một loạt giá chứng khoán, với các nhà bình luận đi kèm gởi thông điệp ngụ ý “Đừng ngồi im thế, hãy làm gì đó.” Với những nhà đầu tư này thì tính thanh khoản đã biến thể từ một lợi ích nên có thành một tai hoạ.

Một đợt giảm giá bất ngờ hoặc một dao động lớn khác trên thị trường không thể làm tổn hại một nhà đầu tư hơn một gã hàng xóm thất thường và ba hoa có thể làm tổn hại khoản đầu tư vào trang trại của tôi. Thật vậy, thị trường tuột giá có thể có ích cho nhà đầu tư thực thụ nếu anh ta có sẵn tiền mặt khi giá bán chênh quá xa với giá trị. Khi đầu tư thì xu thế sợ hãi là bạn của bạn còn thế giới phấn khích là kẻ thù của bạn.

Trong suốt cuộc hỗn loạn tài chính bất thường xảy ra vào cuối năm 2008, tôi chẳng hề nghĩ đến việc bán trang trại hay toà nhà ở New York, ngay cả khi một cuộc suy thoái nghiêm trọng rõ ràng đang sắp xảy ra. Nếu lúc đó tôi sở hữu 100% một doanh nghiệp vững chắc với triển vọng dài hạn tốt thì tôi chẳng dại gì nghĩ tới việc bán nó đi. Vậy tại sao tôi lại phải bán đi những khoản đầu tư nhỏ trong các doanh nghiệp xuất sắc? Đúng là bất kỳ khoản đầu tư nào rồi cũng đến lúc gây thất vọng, nhưng khi gộp thành một nhóm thì các khoản đầu tư đó chắc chắn sẽ ổn. Ai có thể thực sự tin rằng trái đất sẽ nuốt chửng các tài sản có mức sinh lợi tuyệt vời và sự khéo léo vô biên của con người trên đất Mỹ?

Khi Charlie Munger và tôi mua chứng khoán - chúng tôi coi chứng khoán là các phần nhỏ của doanh nghiệp - thì cách phân tích của chúng tôi cũng giống như khi mua toàn bộ doanh nghiệp. Đầu tiên là quyết định xem chúng tôi có thể ước tính hợp lý thu nhập trong 5 năm tới hoặc hơn hay không. Nếu câu trả lời là có thì chúng tôi sẽ mua chứng khoán (hoặc cả doanh nghiệp) nếu giá bán ở mức hợp lý so với giá sàn trong ước tính của chúng tôi. Còn nếu chúng tôi không thể ước tính được thu nhập tương lai - mà thường là như vậy - thì chúng tôi sẽ bỏ qua xem các mối khác. Trong 54 năm làm việc cùng nhau, chúng tôi chưa bao giờ bỏ qua một khoản mua hấp dẫn nào do tác động của môi trường vĩ mô, hoàn cảnh chính trị hay quan điểm của người khác. Thực ra, chúng tôi không quan tâm đến các yếu tố này khi ra quyết định.

Tuy nhiên, điều sống còn là chúng tôi phải nhận biết được ranh “vòng tròn năng lực” của mình và ở yên trong đó. Dù vậy, chúng tôi vẫn sẽ tính toán sai với cả chứng khoán lẫn doanh nghiệp. Nhưng những lỗi như vậy sẽ không như các thảm hoạ sẽ xảy ra khi thị trường tăng giá lâu dài dẫn đến các khoản đầu tư dựa trên mức giá kỳ vọng và mong muốn có mặt trong cuộc chơi.

Dĩ nhiên là phần lớn các nhà đầu tư chưa xem việc nghiên cứu các doanh nghiệp tiềm năng là một ưu tiên trong cuộc đời họ. Nếu khôn ngoan, họ sẽ kết luận rằng họ không biết đủ về các doanh nghiệp cụ thể nào đó để có thể dự đoán được khả năng sinh lợi trong tương lai của chúng.

Tôi có một tin vui cho những nhà đầu tư nghiệp dư này: Nhà đầu tư thông thường không cần có kỹ năng này. Nói chung, doanh nghiệp Mỹ lâu nay vẫn làm ăn rất tốt và sẽ vẫn tiếp tục như thế (tất nhiên sẽ có những lúc trồi sụt không dự báo được). Trong thế kỷ 20, chỉ số công nghiệp Dow Jones tăng từ 66 lên 11.497, với mức chi cổ tức ngày càng tăng. Thế kỷ 21 sẽ tiếp tục chứng kiến thêm tăng trưởng mà chúng tôi xác định hầu như chắc chắn là ở mức đáng kể. Các nhà đầu tư nghiệp dư không nên đặt mục tiêu chọn được các công ty thành công - cá nhân họ và "những người giúp đỡ họ" đều không thể làm được chuyện này - mà thay vào đó nên sở hữu cổ phiếu của một loạt doanh nghiệp mà nếu tính chung thành một nhóm thì có cơ sở để tin là sẽ hoạt động tốt. Mục tiêu này có thể thực hiện được qua một quỹ đầu tư chi phí thấp theo chỉ số S&P 500.

Tôi đã nói về phần "cái gì" trong đầu tư cho những nhà đầu tư không chuyên. Phần "khi nào" cũng quan trọng. Nguy hiểm nhất là khi nhà đầu tư tập sự hoặc nhút nhát lại tham gia thị trường vào lúc tăng trưởng quá nóng để rồi sau đó vỡ mộng khi tổn thất trên giấy xảy ra. (Hãy nhớ về nhận xét trước lúc qua đời của Barton Biggs: “Thị trường giá lên giống như tình dục. Cảm giác sướng nhất là ngay trước khi kết thúc.”) Thuốc giải cho kiểu hành động không đúng lúc này là tích luỹ cổ phiếu dài hạn và không bán đi khi tin tức xấu và giá chứng khoán tuột xa so với đỉnh cao của nó. Theo các quy luật này thì một nhà đầu tư “không biết gì” vừa đa dạng hoá danh mục vừa giảm chi phí tối đa chắc chắn sẽ có được kết quả thoả đáng. Thật vậy, nhà đầu tư đơn giản nhưng nhận ra được khiếm khuyết của mình sẽ có khả năng thu được kết quả tốt hơn về lâu về dài so với những nhà đầu tư chuyên nghiệp uyên bác nhưng lại không thấy được dù chỉ một khiếm khuyết nhỏ của mình.

Nếu “các nhà đầu tư” điên cuồng mua và bán đất nông nghiệp cho nhau, thì cả năng suất lẫn giá mùa màng của họ đều không tăng được. Hậu quả duy nhất của lối hành xử này sẽ là sự suy giảm thu nhập tổng thể của các chủ trang trại do phải chịu nhiều chi phí đáng kể để tìm tư vấn và chuyển đổi tài sản.

Tuy nhiên, cả nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức sẽ luôn bị những người hưởng lợi từ việc tư vấn hoặc thực hiện giao dịch thôi thúc hành động. Chi phí giao dịch phát sinh có thể rất lớn và nếu tính chung cho các nhà đầu tư thì không mang lại lợi ích. Do vậy hãy cứ mặc kệ những kẻ nói nhiều, hãy cứ giữ chi phí của bạn thấp nhất, và đầu tư vào chứng khoán giống như cách bạn đầu tư vào trang trại vậy

Cũng nên nói thêm là, tôi sẵn sàng đặt cược vào những gì tôi nói: Những lời khuyên của tôi ở đây về cơ bản cũng giống hệt như một số chỉ đạo mà tôi đã ghi trong di chúc của mình. Trong di chúc có viết rằng tiền mặt sẽ được chuyển cho một người được uỷ thác nhằm đảm bảo lợi ích của vợ tôi. (Tôi phải dùng tiền mặt cho các khoản di chúc dành cho cá nhân, bởi vì toàn bộ chứng khoán Berkshire Hathaway của tôi sẽ được trao cho một số tổ chức bác ái trong 10 năm sau khi di chúc của tôi có hiệu lực. Tôi khuyên người được uỷ thác rất đơn giản như sau: Bỏ 10% tiền mặt mua trái phiếu ngắn hạn của chính phủ và bỏ 90% còn lại vào một quỹ đầu tư chi phí thấp theo chỉ số S&P 500. (Tôi đề nghị chọn quỹ Vanguard). Tôi tin rằng kết quả dài hạn của số tiền uỷ thác làm theo cách này sẽ tốt hơn kết quả mà phần lớn các nhà đầu tư khác thuê người điều hành với chi phí cao đạt được, dù các nhà đầu tư đó là các quỹ hưu trí, các tổ chức hay cá nhân.

Bây giờ tôi lại nói về Ben Graham. Tôi học được phần lớn ý tưởng về cách thức đầu tư này từ quyển “Nhà đầu tư thông minh” của Ben mà tôi mua vào năm 1949. Sự nghiệp tài chính của tôi thay đổi bởi quyển sách này.

Trước khi đọc sách của Ben, tôi đã lang thang tìm hiểu về nghề đầu tư, đọc ngấu nghiến mọi thứ viết về chủ đề này. Phần lớn những thứ đọc được làm tôi thích thú: tôi thử lập biểu đồ và dùng các dấu hiệu thị trường để dự đoán chuyển động của chứng khoán. Tôi ngồi ở các văn phòng môi giới chứng khoán xem băng hình diễn biến thị trường, và lắng nghe các nhà bình luận. Những việc đó cũng vui, nhưng không làm tôi thay đổi cảm giác rằng tôi không đi đúng hướng.

Trái lại, những ý tưởng của Ben được giải thích hợp lý theo lối văn xuôi dễ hiểu và súc tích (không dùng đến các từ ngữ Hy Lạp hay các công thức phức tạp). Đối với tôi, những điểm quan trọng nằm ở Chương 8 và 20 trong các ấn bản sau này. Những điểm này dẫn dắt các quyết định đầu tư của tôi ngày hôm nay.

Có hai việc nhỏ thú vị về quyển sách này: Các ấn bản sau này có thêm một bài viết mô tả một khoản đầu tư thắng lợi không nêu tên của Ben. Ben đầu tư việc này vào 1948 lúc đang viết ấn bản đầu tiên và - các bạn chuẩn bị tâm lý nhé - công ty bí ẩn đó là Geico (công ty bảo hiểm mà Tập đoàn Berkshire của Warren Buffet làm chủ từ rất lâu và vẫn đang giữ). Nếu Ben không nhận ra được các ưu điểm đặc biệt của Geico khi nó vẫn còn trong trứng nước, thì cả tương lai của tôi lẫn của Berkshine hẳn đã khác xa lắm rồi.

Ấn bản năm 1949 của quyển sách cũng giới thiệu một cổ phiếu đường sắt lúc đó đang bán với giá 17 USD và có lãi 10 USD trên 1 cổ phiếu. (Một trong những lý do tôi ngưỡng mộ Ben là ông ta có can đảm dùng những ví dụ đương thời, dễ khiến ông ta bị chế nhạo nếu như thất bại.) Một phần lý do chứng khoán này bị đánh giá thấp như vậy là do quy định kế toán thời đó không cho phép ngành đường sắt bao gồm trong báo cáo thu nhập của mình phần lãi chưa chia rất đáng kể từ các công ty liên kết của nó.

Chứng khoán được giới thiệu trong ấn bản đó chính là Northen Pacific, và công ty liên kết quan trọng nhất của nó là Chicago, Burlington & Quincy. Những công ty đường sắt này hiện là những phần quan trọng của công ty BNSF (Burlington Northern Santa Fe), ngày nay do Berkshine sở hữu toàn bộ. Khi tôi đọc quyển sách, Northern Pacific có giá thị trường vào khoảng 40 triệu USD. Công ty kế thừa hiện nay (cần làm rõ là đã mua thêm rất nhiều tài sản khác) cứ 4 ngày là kiếm được khoản tiền như thế. Tôi không nhớ tôi đã trả bao nhiêu tiền cho quyển “Nhà đầu tư thông minh” đầu tiên đó. Nhưng cho dù giá thế nào, thì quyển sách đó vẫn khẳng định chân lý trong châm ngôn của Ben là: Tiền là cái bạn trả; còn giá trị là cái bạn nhận được. Trong tất cả các khoản đầu tư tôi từng thực hiện, thì việc mua sách của Ben là khoản đầu tư tốt nhất (trừ việc đầu tư vào hai tấm giấy kết hôn).

*Warren Buffett là CEO của tập đoàn Berkshine Hathaway. Đây là bài trích dẫn được biên tập lại từ lá thư thường niên của ông gởi cho các cổ đông.

Câu chuyện này đăng trên số ngày 17 tháng 3 năm 2014 của tạp chí Fortune. 

 

Đây là bản dịch không chính thức. Rất mong được đóng góp để bản dịch hoàn thiện hơn.

Mọi sao chép xin ghi rõ nguồn: www.unigroup.com.vn

Đóng góp cho bản dịch qua email: maintt@unigroup.com.vn