INVESTMENT CORPORATION

   



Tài Liệu

Hiệu ứng mạng vẫn chưa đủ

Dịch từ bài viết "Network Effects Aren't Enough" của tác giả Andrei Hagiu và Simon Rothman đăng trên tạp chí Harvard Business Review số ra tháng 4/2016.

Trong nhiều phương diện, sàn giao dịch trực tuyến là một mô hình kinh doanh hoàn hảo. chúng chỉ tạo thuận lợi cho các giao dịch giữa các nhà cung cấp và khách hàng chứ không sở hữu hoặc chịu trách nhiệm hoàn toàn đối với sản phẩm hoặc dịch vụ, nên chúng có cấu trúc chi phí rất thấp và lợi nhuận gộp rất cao - 70% cho eBay, 60% cho Etsy. Và hiệu ứng mạng giúp chúng phòng thủ tốt. Alibaba, Craigslist, eBay, và Rakuten đã hoạt động hơn 15 năm, nhưng họ vẫn đang thống trị lĩnh vực của mình.

Không mấy ngạc nhiên khi các doanh nhân và nhà đầu tư đang đổ xô xây dựng những doanh nghiệp tương tự như eBay, Airbnb hay Uber cho mọi loại sản phẩm và dịch vụ có thể nghĩ ra được. Trong 10 năm qua, số sàn giao dịch có giá trị hơn 1 tỷ USD đã tăng từ 2 - Craigslist và eBay – lên hơn 10 tại Hoa Kỳ, bao gồm Airbnb, Etsy, Groupon, GrubHub Seamless, Lending Club, Lyft, Prosper, Thumbtack, Uber, và Upwork. Và con số này được dự đoán sẽ tăng gấp đôi vào năm 2020, theo Greylock Partners, một công ty vốn mạo hiểm ở Silicon Valley mà một tác giả của bài viết này (Simon) là cổ đông.

Tuy nhiên, xây dựng sàn giao dịch trực tuyến là việc rất khó khăn. Hầu hết các doanh nhân xem nó như là vấn đề con gà và quả trứng: Để đạt được khối lượng người mua đủ lớn, bạn cần số lượng nhà cung cấp lớn - nhưng để thu hút các nhà cung cấp, thì bạn cần rất nhiều người mua. Thách thức này thực sự đang cản trở nhiều sàn giao dịch. Nhưng ngay cả sau khi các sàn giao dịch đã thu hút được một khối lượng lớn người mua và người bán, thì vẫn chưa chắc chắn. Kinh nghiệm chúng tôi tích lũy được trong việc đánh giá, tư vấn và đầu tư vào hàng trăm doanh nghiệp tạo sàn giao dịch (bao gồm nhiều doanh nghiệp được nêu trong bài viết này) cho thấy những cạm bẫy khác có thể phá hỏng sàn giao dịch, đó là: phát triển quá nhanh quá sớm; chưa tạo đủ niềm tin và an toàn; phải dùng đến "cây gậy" hơn là "củ cà rốt" để ngăn chặn người dùng loại bỏ khâu trung gian; và rủi ro pháp lý. Trong bài viết này, chúng tôi thảo luận về cách tránh những mối nguy hiểm đó.

Phát triển

Một khi sàn giao dịch đạt đến một điểm uốn quan trọng, thì hiệu ứng mạng phát huy tác dụng và tăng trưởng đạt mức cấp số nhân chứ không tăng đều đơn thuần. Những hiệu ứng mạng này cũng tạo ra các rào cản gia nhập: Khi nhiều người mua và người bán đang cùng sử dụng một sàn giao dịch, thì rất khó cho các đối thủ thu hút họ đi chỗ khác. Kết quả là, các doanh nhân thường nhận định sai rằng họ cần đạt đến giai đoạn tăng tưởng theo cấp số nhân càng sớm càng tốt. Nhưng việc tăng trưởng vội vàng hấp tấp này thường không cần thiết và thậm chí có thể phản tác dụng, vì nhiều lý do.

Tầm quan trọng của lợi thế người đi đầu trong các sàn giao dịch được phóng đại.

Các doanh nhân nên thật tập trung vào việc trở thành người đầu tiên tạo ra một thị trường có thanh khoản trong phân khúc của họ. Một sàn giao dịch thành công là sàn tiên phong tìm ra cách giúp nhà cung cấp và người mua thực hiện được các giao dịch cùng có lợi - chứ không phải là sàn được giới thiệu với công chúng đầu tiên. Thật vậy, nhiều sàn giao dịch nổi bật không phải là người đầu tiên: Airbnb được thành lập sau VRBO hơn một thập kỷ; Alibaba là mô hình xuất phát thứ 2 ở Trung Quốc sau eBay; và UberX của Uber đã sao chép mô hình kinh doanh taxi đồng đẳng của Lyft.

Tại sao mọi người vẫn nghĩ là người đi đầu lại có ít lợi thế hơn? Lý do là nếu theo đuổi tăng trưởng sớm trước khi sàn giao dịch chứng minh được giá trị của nó với người mua và người bán có thể làm cho doanh nghiệp có yếu điểm khi cạnh tranh với các đối thủ đến sau. Nếu người sử dụng, dù là bên mua hay bên bán, không thấy khả năng nhận được giá trị đáng kể một cách ổn định, họ sẽ sẵn sàng rời bỏ sàn. Nhưng khi người mua có nhiều lựa chọn sản phẩm hoặc dịch vụ với giá hấp dẫn và người bán thu được lợi nhuận hấp dẫn, thì không bên nào có động cơ để đi nơi khác, và các hiệu ứng mạng mạnh mẽ nhanh chóng xảy ra: Nhiều người mua mang lại nhiều người bán và ngược lại.

Groupon và LivingSocial - hai sân chơi của các nhà bán lẻ các sản phẩm giảm giá cho khách hàng - là một câu chuyện cảnh báo. Cả hai công ty tăng trưởng rất mạnh, thu hút hàng triệu người tiêu dùng và hàng ngàn thương gia. Tuy nhiên thành công của họ rất ngắn ngủi: Khi các thương gia nhận ra rằng giảm giá trên Groupon và LivingSocial không làm khách hàng quay lại mua lần nữa, thì họ bắt đầu kinh doanh trên nhiều sàn cạnh tranh khác. Kết quả là, giá trị của Groupon đã giảm từ 18 tỉ USD tại thời điểm phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng năm 2011 còn lại chưa đến 2 tỉ USD ngày nay; LivingSocial nộp hồ sơ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng ở mức 10 tỉ USD năm 2011, sau đó rút hồ sơ, và bị Amazon thâu tóm. Đến cuối năm 2014, giá trị của công ty này còn chưa đến 250 triệu USD.

Tăng trưởng quá sớm tạo áp lực cho mô hình kinh doanh.

 

Mô hình kinh doanh ban đầu của một công ty khởi nghiệp không tránh khỏi những sai sót cần được chấn chỉnh. Nhưng vì tăng trưởng của các sàn giao dịch có thể bùng nổ, nên nó tạo nhiều áp lực hơn cho mô hình kinh doanh này hơn là sự tăng trưởng tuyến tính đều đặn của các công ty sản phẩm dịch vụ thông thường, khiến tác động của các sai sót lớn hơn khó chấn chỉnh hơn. Thật vậy, cố gắng thay đổi mô hình trong khi đang phát triển rất nhanh làm tăng nguy cơ sự cố thảm khốc. Như vậy, tăng trưởng quá sớm thực sự có thể làm giảm khả năng đạt điểm uốn tạo nên sự tăng trưởng theo cấp số nhân.

những lý do đó, chủ các sàn giao dịch cần né tránh cám dỗ thúc đẩy tăng trưởng trước khi tìm ra sự phù hợp cung-cầu tối ưu, có nghĩa là, khi người mua và người bán cùng hài lòng khi mua hoặc cung cấp hàng hóa dịch vụ. Điều này có thể có nghĩa là phải chờ đợi lâu hơn so với các công ty thông thường trước khi đưa ra một chào mời mới. Ví dụ, Airbnb mất hai năm để tìm ra chính xác phương pháp cho phép các cá nhân cho người lạ thuê nhà của họ với những điều kiện và mức giá làm hài lòng cả đôi bên. (Cần nhớ rằng dịch vụ ban đầu của họ chỉ là cung cấp 1 tấm nệm hơi và bữa sáng nấu sẵn. Trong hầu hết các trường hợp, đây không phải là điều du khách mong đợi hoặc là việc mà chủ nhà sẵn sàng đáp ứng.)

Tăng trưởng sai ảnh hưởng xấu đến kết quả kinh doanh.

 

Nhiều sàn giao dịch muốn tăng trưởng qua "những người bán chuyên nghiệp". Đó là những người đã chuyển từ việc bán như một thú vui hay một nguồn thu nhập bổ sung sang vận hành một doanh nghiệp toàn thời gian trên sàn. Thu hút một vài người bán chuyên nghiệp tiết kiệm chi phí hơn và nhiều khả năng mang lại hiệu quả giao dịch cao hơn so với việc thu hút nhiều người bán không chuyên. 

Tuy nhiên, tăng trưởng thông qua người bán chuyên nghiệp có thể là việc không mong đợi. Sau khi tạo ra hầu hết tăng trưởng sớm của mình qua những người bán chuyên nghiệp, eBay phát hiện ra rằng sự thống trị của nhóm người bán này buộc eBay phải thỏa hiệp có lợi cho họ và tạo ra trải nghiệm xấu cho người mua. Ví dụ như, người bán chuyên nghiệp yêu cầu eBay cho phép họ "chào hàng hàng loạt" (để tự động hóa việc niêm yết của nhiều sản phẩm), vì làm như vậy sẽ hiệu quả hơn từ góc nhìn của họ. Việc này tạo ra nhiều vấn đề cho eBay: Khi chính sách cho người bán thiên lệch hơn cho các sản phẩm mang tính hàng hóa, thì việc chào hàng hàng loạt làm giảm sự đa dạng của các sản phẩm được chào bán, lấn át các sản phẩm độc đáolàm giảm chất lượng bình quân của danh mục chào hàng. Hơn nữa, việc chào hàng hàng loạt cho phép người bán chuyên nghiệp đàm phán được chi phí từng lần chào hàng thấp hơn trên eBay. Qua nhiều năm, những người bán chuyên nghiệp thống trị kênh cung cấp của eBay và gây khó khăn cho việc cạnh tranh của những người bán hàng không chuyên.

Những sàn giao dịch khác cũng đối mặt với vấn đề tương tự. Trong trường hợp của Airbnb, những gia chủ có nhiều nhà có thể trưng bày hình ảnh của một căn hộ nào đó trên sàn nhưng lại chuyển khách đến ở nơi khác theo kế hoạch sử dụng của chủ nhà. Hoặc chủ nhà mua những tài sản chỉ với mục đích đưa lên sàn kinh doanh có thể không cung cấp được trải nghiệm đích thực mà du khách mong đợi. Kết quả là, Airbnb có thể phải thiết lập giới hạn đối với các gia chủ có nhiều nhà, mặc dù điều đó sẽ tác động tiêu cực đến sự tăng trưởng trong ngắn hạn.

Điểm mấu chốt: Sân chơi không nên sử dụng tính “công nghiệp hóa” của bên cung cấp để thúc đẩy tăng trưởng.  

Sự tin tưởng và an toàn. 

Theo định nghĩa, một sàn giao dịch trực tuyến không trực tiếp kiểm soát chất lượng của sản phẩm hoặc dịch vụ được mua và bán trên sàn, vì vậy nó phải thực hiện các cơ chế để đảm bảo rằng những người tham gia ít hoặc không lo sợ khi triển khai hoạt động kinh doanh trên sàn. Mục đích là để loại bỏ (hoặc ít nhất là giảm thiểu) những hành vi không thích hợp, chẳng hạn như lạm dụng tài sản thuê, quảng bá sai sản phẩm, và gian lận công khai.

Các hệ thống xếp hạng và đánh giá là cơ chế được sử dụng rộng rãi nhất để mang lại sự tin tưởng giữa những người tham gia sàn giao dịch kể từ khi eBay thực hiện thành công trên qui mô lớn lần đầu tiên một hệ thống như vậy vào năm 1998. Gần như tất cả các sàn giao dịch lớn sử dụng hệ thống xếp hạng và đánh giá. Hệ thống này thường cho phép hai phía của thị trường xếp hạng và đánh giá nhau bằng các ngôi sao (từ 1 đến 5), đưa ý kiến phản hồi, hoặc cả hai.

Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy rằng bản thân các hệ thống này hiếm khi tạo đủ niềm tin hoặc mang lại đủ an toàn. Nhiều hệ thống đánh giá và xếp hạng trực tuyến bị thiên lệch đáng kể: Những người tự nguyện đánh giá một sản phẩm hoặc dịch vụ có xu hướng hoặc là rất hài lòng hoặc rất tức giận. Điều này làm suy giảm nghiêm trọng giá trị của các thông tin được cung cấp và làm lệch kết quả.

Ví dụ, một nghiên cứu gần đây ước tính rằng hơn 50% người bán hàng trên eBay nhận được phản hồi tích cực cho 100% các giao dịch được người mua của họ đánh giá, và 90% người bán nhận được phản hồi tích cực cho hơn 98% các giao dịch được người mua của họ đánh giá. Có một vài nguyên nhân cho vấn đề này. Nhiều người mua vì lịch sự nên đưa ra đánh giá cực kỳ hào phóng. Một số lo sợ rằng người bán sẽ quấy rối họ bằng email nếu họ để lại thông tin phản hồi tiêu cực. Nhiều người mua không hài lòng khác thì đơn giản là bỏ đi và không quay trở lại sàn nữa. Vài người lại sử dụng các biện pháp cực đoan (và hài hước): Một ví dụ điển hình của một hệ thống xếp loại và đánh giá thất bại là hiện tượng bình luận mỉa mai trên sàn của Amazon. Những bình luận viên giả mạo dành quyền cho ý kiến về một sản phẩm hay dịch vụ nào đó, chấm điểm 4 hoặc 5 sao và sau đó viết những bình luận mỉa mai cay độc nhưng gây cười.

Thậm chí những hệ thống xếp hạng và đánh giá đáng tin cậy vẫn chưa đủ để người dùng tiềm năng thoát khỏi tâm lý lo âu rằng chuyện gì đó xấu sẽ xảy ra, đặc biệt là khi số tiền giao dịch lớn. Thật khó tưởng tượng khi mua hoặc thuê xe hơi hoặc nhà từ những người hoàn toàn xa lạ mà chỉ dựa trên cơ sở những phản hồi tốt của người dùng. Và khi mọi thứ không đúng như vậy, người dùng có thể đổ ít nhất là một phần trách nhiệm cho sàn, dù rằng về mặt kỹ thuật sàn chỉ đơn thuần là nơi giúp tạo ra giao dịch. Một người mua có trải nghiệm xấu có thể đổ lỗi cho người bán tương ứng và để lại một đánh giá xấu, nhưng người đó cũng có thể đổ lỗi cho sàn giao dịch và không bao giờ mua hàng trên sàn đó nữa, làm ảnh hưởng đến cả những người bán khác.

Để giúp người dùng tin tưởng thực sựkhông còn lo sợ, các sàn giao dịch phải làm nhiều việc khác ngoài hệ thống xếp hạng và đánh giá và chịu một phần trách nhiệm thực tế cho các giao dịch. Việc này có thể bao gồm nhiều hình thức:

Cung cấp bảo hiểm cho 1 hoặc cả 2 bên trong một giao dịch.

 

Turo (trước đây là RelayRides), một sàn giao dịch giúp các cá nhân cho người khác thuê xe, cung cấp các chính sách bảo hiểm được thiết kế đặc biệt để bảo đảm cho cả hai bên. Airbnb hiện bảo hiểm thiệt hại tài sản cho chủ nhà lên đến mức 1 triệu USD. Còn Lyft và Uber bảo hiểm cho tài xế nếu gây thiệt hại cho người khác.

Xem xét và chứng nhận người tham gia.


Upwork (trước đây là Elance-oDesk) đã
phát triển hàng trăm bài kiểm tra chứng nhận riêng của họ để quản lý các nhà thầu tự do trên sàn của họ nhằm đảm bảo với người mua rằng các công nhân mà họ thuê đạt đủ điều kiện cần thiết.

Giải quyết tranh chấp và các dịch vụ an ninh thanh toán.


Airbnb giữ tiền
của du khách thanh toán trong 24 giờ sau khi họ đã check-in; Alibaba giữ tiền do người mua thanh toán cho đến khi họ nhận được hàng hoá từ người bán. Cả Airbnb và Alibaba đều có các thủ tục giải quyết tranh chấp toàn diện cho cả người mua và người bán.
 

Loại bỏ người trung gian.

Nhiều sàn giao dịch lo sợ rằng khi họ tạo điều kiện cho 1 giao dịch thành công, thì người mua và người bán sẽ thỏa thuận thực hiện các giao dịch sau đó bên ngoài sàn. Nguy cơ này ảnh hưởng nhiều nhất đến các sàn có giá trị giao dịch cao (eBay Motors, Beepi) hoặc các loại giao dịch lặp đi lặp lại (Airbnb, CoachUp, Handy, HourlyNerd, Upwork). Nhưng theo kinh nghiệm của chúng tôi, các doanh nhân thường lo ngại thái quá về nguy cơ khách hàng từ bỏ họ và chọn cách ngăn chặn việc này sai.

Thường thì các công ty sẽ áp đặt hình phạt, chẳng hạn như khóa tài khoản tạm thời nếu phát hiện người dùng thực hiện giao dịch ngoài sàn. Hiển nhiên là tất cả các sàn giao dịch giá trị cao hoặc giao dịch lặp đi lặp lại phải chấp nhận việc vài khách hàng loại bỏ trung gian: Một số chủ nhà và khách giao dịch ngoài sàn Airbnb. Việc giao dịch ngoài sàn cũng xảy ra đối với một số nhà thầu và chủ công trình biết nhau đầu tiên thông qua Upwork. Nhưng chúng tôi chưa thấy một sàn giao dịch tiềm năng nào bị cách hành xử này gây cản trở quá lớn – chứ nói gì đến việc sập tiệm. Chúng tôi cũng  phát hiện ra rằng "cà rốt" có tác dụng tốt hơn "cây gậy". Ví dụ, muốn thực hiện các thuật toán để phát hiện các giao dịch bắt đầu trên sàn nhưng lại kết thúc ngoài sàn thực sự rất khó khăn và tốn kém và lại còn có thể làm cho người dùng tức giận.

Người tham gia sàn thường thích triển khai hoạt động kinh doanh trong một "phòng trưng bày đủ ánh sáng" làm giảm chi phí tìm kiếm, giao dịch và cho phép giao dịch được tiến hành một cách an toàn và thoải mái. Khi sàn giao dịch mang lại giá trị thì sẽ tạo đủ khích lệ để một hoặc cả hai bên tiến hành các giao dịch của họ thông qua sàn. Nếu người sử dụng thấy phiền phức khi tham gia, thì hoặc là sàn không tạo ra đủ giá trị hoặc là phí của nó quá cao.

Một công ty có các khích lệ ngăn chặn việc loại bỏ trung gian thành công là eBay Motors. Họ cung cấp dịch vụ bảo vệ mua hàng tự động để ngăn ngừa một số loại lừa đảo (ví dụ như không giao xe), tạo điều kiện cho việc kiểm tra xe tại cửa hàng của đối tác với mức giá giảm, và sử dụng khả năng thương lượng của họ để giúp người bán có được chi phí vận chuyển thấp hơn. Một ví dụ khác là Upwork. Ngoài việc cung cấp giấy chứng nhận công nhân, họ còn cho phép chủ công trình kiểm tra và theo dõi công việc mà các nhà thầu đang thực hiện trực tuyến. Họ cũng cho phép thanh toán trực tuyến bằng nhiều loại tiền tệ khác nhau với mức phí đổi tiền thấp. Những ví dụ trên cho thấy, một số các cơ chế giúp việc thực hiện giao dịch an toàn hơn cũng giúp làm giảm nguy cơ loại bỏ trung gian, một mũi tên trúng hai đích. 

Quy định.

Hẳn nhiên là các sàn giao dịch trực tuyến cung cấp các giải pháp thay thế hoàn toàn mới so với các mô hình kinh doanh truyền thống sẽ thách thức giới hạn của khung pháp lý hiện hữu. Chúng cho phép thực hiện các loại giao dịch mới, như là cho vay hoặc cho thuê bất động sản đồng đẳng. Kết quả là, các sàn giao dịch phải đối mặt với những thách thức pháp lý nghiêm trọng nhiều hơn hẳn các công ty sản phẩm hoặc dịch vụ truyền thống. Những gia chủ cho thuê nhà phải chịu thuế khách sạn không? Những cá nhân muốn lái xe riêng của mình kiếm thêm tiền cần đáp ứng những điều kiện gì? Khi nào các sàn giao dịch dịch vụ được phép coi những nhà cung cấp dịch vụ của mình là những nhà thầu độc lập và khi nào thì bị bắt buộc coi họ là nhân viên?  

Đối với các rủi ro pháp lý, hầu hết doanh nhân có một trong hai phản xạ: bỏ qua hoặc cố gắng dàn xếp trước mọi thứ. Cả hai đều không phải là giải pháp tốt. Giải quyết trễ một vấn đề pháp lý khó hơn rất nhiều so với việc ngăn chặn nó từ sớm. Hơn nữa, việc bỏ qua các quy định có thể bị báo chí săm soi, làm người dùng quan ngại. Ở thái cực khác, việc cố gắng xử lý hết các rào cản pháp lý ngay từ đầu là không thực tế. Các khung thời gian pháp lý thường quá dài với hầu hết các công ty trẻ hoạt động trong khuôn khổ đó, và rất khó để một khái niệm kinh doanh chưa được chứng minh trên thị trường có thể được thông qua.

Cách tiếp cận đúng, đương nhiên, trung dung: Cố gắng hợp tác với các nhà làm luật để không vướng sai phạm hoặc triển khai chậm lại theo tốc độ ra quyết định của chính phủ. Chúng tôi chưa thấy sàn giao dịch nào xử lý hết các thách thức pháp lý của mình hoàn hảo cả, nhưng bốn nguyên tắc dẫn dắt nối kết với nhau do David Hantman - cựu giám đốc chính sách công toàn cầu của Airbnb tạo ra, có thể có ích.

1. Xác định mình trước khi đối thủ hoặc báo chí làm điều đó.


Chủ các sàn giao dịch nên phát triển một tầm nhìn rõ ràng về mô hình kinh doanh của họ và tìm phương thức tích cực và chính xác nhất để mô tả nó với thế giới bên ngoài. Sau đó, họ nên hợp tác với các nhà làm luật và giới truyền thông để đảm bảo rằng họ được hiểu đúng theo ý của họ.

2. Chọn thời gian và địa điểm để hợp tác với các nhà làm luật.


Các doanh nhân hoạt động trong các ngành công nghiệp
chịu quy định nhiều và ở cấp quốc gia nên tham khảo ý kiến ​​một luật sư chuyên trong ngành trước khi mở sàn để hiểu đầy đủ tất cả các luật có liên quan. Ngay sau khi xác định rõ đề xuất dịch vụ cho bên mua và bên bán, họ nên chủ động trao đổi với các nhà quản lý để có được chấp thuận pháp lý rõ ràng (tốt nhất) hoặc có được sự bảo vệ ngầm an toàn (tốt thứ hai) để tiếp tục phát triển dịch vụ đó.

Các ví dụ của Lending Club và Prosper, hai sàn  giao dịch cho vay đồng đẳng hàng đầu tại Hoa Kỳ, cho thấy tầm quan trọng của việc làm mềm đi các ma sát pháp lý trước khi chúng ép bạn dừng lại. Prosper ra mắt lần đầu tiên vào năm 2005, và Lending Club nối gót 1 năm sau đó. Tuy nhiên, Lending Club lại giải quyết được các vấn đề pháp lý khó khăn trước. Chưa đầy hai năm sau khi ra mắt, họ đã thiết lập quan hệ đối tác với một ngân hàng được FDIC (Tổng Công ty Bảo hiểm Tiền gởi Liên bang) bảo hiểm để các khoản vay trên sàn của họ cũng có cùng mức bảo vệ cho người cho vay, tuân thủ các quy định về cho vay công bằng và công bố thông tin như các khoản vay ngân hàng thông thường. Đến đầu năm 2008, họ là sàn cho vay đồng đẳng đầu tiên tự nguyện trải qua một khoảng lặng khi không nhận thêm bất kỳ người cho vay mới nào chỉ tập trung vào việc hoàn tất việc đăng ký làm tổ chức phát hành các sản phẩm đầu tư công chúng với Ủy ban chứng khoán Hoa Kỳ (SEC).

Ngược lại, Prosper bỏ qua các vấn đề pháp lý cho đến khi giám sát của SEC bắt buộc họ phải trải qua khoảng lặng kia. Kết quả của các cách tiếp cận khác nhau này rất có ý nghĩa: khoảng lặng của Prosper kéo dài chín tháng, trong khi với Lending Club chỉ kéo dài 6 tháng. Và Lending Club được phép tiếp tục phục vụ bên vay trên sàn giao dịch trong khoảng lặng đó; nhưng Prosper lại phải đóng cửa cả bên nhà đầu tư và bên vay. Lending Club cuối cùng đã vượt qua Prosper để trở thành sàn cho vay đồng đẳng lớn nhất: Trong năm 2012, họ cho vay được 718 triệu USD, còn Prosper chỉ cho vay được 153 triệu USD.

Ở đầu còn lại, các sàn giao dịch hoạt động trong những ngành được quản lý nhẹ nhàng hơn hoặc chỉ ở mức độ thành phố hoặc tiểu bang thì có thể chờ đến khi đạt được sự hòa hợp cung-cầu tại thành phố đầu tiên trước khi hợp tác với các nhà làm luật. Trong khi vấn đề pháp lý ở cấp quốc gia thường là vấn đề sống chết cho các công ty, thì các nhà chức trách địa phương thường ít quyền lực hơn và có thể can thiệp dễ dàng hơn nếu cần thiết.

3. Đừng chỉ nói không; hãy đề xuất những ý tưởng mang tính xây dựng.

 

Khi phải đối mặt với các vùng xám pháp lý - một điều rất hay xảy ra - thì chủ các sàn giao dịch có cơ hội biến một mối quan hệ có khả năng đối địch với các nhà chức trách thành quan hệ đối tác. Ví dụ, Getaround, một sàn giao dịch cho thuê xe đồng đẳng, đã tránh va chạm bằng cách làm việc trực tiếp với chính quyền bang California để ban hành một đạo luật cho phép các cá nhân cho người lạ thuê xe theo một bảo hiểm riêng biệt được thiết kế cho mục đích này. Cách tiếp cận của Getaround rất ấn tượng vì cho thuê xe đồng đẳng lúc đó không hẳn là bất hợp pháp, có nghĩa là các công ty phải chịu rủi ro lớn khi gây ra sự chú ý về mặt pháp lý tới dịch vụ của họ.

Ngay cả khi các quy định hiện hành chỉ gây bất tiện cho các sàn giao dịch mới, thì các doanh nhân vẫn nên tránh việc lờ đi hoặc coi thường các cơ quan chức năng có liên quan và thay vào đó là cố gắng tìm nơi mà lợi ích của hai bên gặp nhau. Ví dụ như, mối quan ngại lớn của các cơ quan chính phủ kiểm soát hoạt động taxi là phải đảm bảo được sự an toàn của hành khách và tài xế. Các sàn giao dịch chia sẻ việc sử dụng xe cũng nên mong muốn điều tương tự. Các sàn giao dịch có thể sử dụng dữ liệu có được về danh tính tài xế và hành khách, thời gian đi cũng như lộ trình để làm việc tích cực với các nhà chức trách nhằm tạo ra một môi trường an toàn hơn so với các công ty taxi truyền thống.

4. Đàm phán nhẹ nhàng và mang theo một cây gậy lớn.

 

Các doanh nhân nên tránh tranh luận gay gắt với các nhà chức trách; đồng thời, họ cần những vũ khí hiệu quả để bảo vệ vị trí của họ. Họ có thể sử dụng hai phương tiện khi đấu tranh với các quy định có khả năng gây hại. Đầu tiên là sức mạnh từ những người mua và người bán hài lòng, cũng chính những cử tri và người nộp thuế nhiều khả năng sẽ phẫn nộ nếu chính quyền can thiệp vào một dịch vụ mà họ đánh giá cao. Để khai thác sự hỗ trợ của người dùng, các công ty cần xây dựng một cơ sở hạ tầng đáng tin cậy cho các chiến dịch vận động hành lang đại diện cho chính họ như: phương tiện truyền thông xã hội, các trang web chuyên dụng... Ví dụ, Airbnb đã giúp các chủ nhà San Francisco tổ chức các cuộc biểu tình xung quanh tòa đô chính và làm chứng trong các phiên điều trần công cộng, dẫn đến việc cuối cùng các nhà chức trách thành phố đã bị tác động để hợp thức hóa việc cho thuê nhà ngắn hạn trong năm 2014 ("luật Airbnb").

Đòn bẩy thứ hai là tiền thuế. Các sàn giao dịch tạo ra số thu khá cho chính quyền địa phương có thể tác động đến các đàm phán pháp lý. Ví dụ, như là một phần trong nỗ lực không ngừng nhằm thuyết phục chính quyền cấp thành phố hợp pháp hóa dịch vụ của mình, Airbnb đã đề nghị thu thuế khách sạn từ gia chủ và nộp cho chính quyền địa phương ở một số thành phố trên thế giới. Đề nghị này, vẫn đang chờ được phê duyệt, rõ ràng là một công cụ đàm phán mạnh mẽ: Theo ước tính dè dặt, doanh thu chịu thuế mà những nhà cung cấp của Airbnb tạo ra là hơn 5 tỷ USD vào năm 2015. Đây là một trường hợp thú vị, vì ít có sàn giao dịch nào chủ động đề nghị nhận trách nhiệm đảm bảo rằng người sử dụng sàn trả thuế.

Đôi khi, nếu sự không chắc chắn về pháp lý nhiều khả năng không được giải quyết trong tương lai rất gần (một khung thời gian được tính bằng tháng đối với các công ty khởi nghiệp) và hậu quả của việc không tuân thủ là nghiêm trọng, thì phản ứng đúng là thực thi kịch bản trong tình huống xấu nhất, ngay cả khi điều này có nghĩa là phải chịu chi phí cao hơn. Một trong những vấn đề pháp lý nghiêm trọng nhất hiện nay mà nhiều sàn giao dịch dịch vụ đang đối mặt liên quan đến tình trạng pháp lý của người lao động. Một số sàn giao dịch dịch vụ nổi bật (Handy, Lyft, Postmates, Uber, và Washio) vẫn đang đấu tranh với những vụ kiện tập thể quy tội họ phân loại lao động không phù hợp thành các nhà thầu độc lập chứ không phải là nhân viên. Các tác động về chi phí của việc này là rất lớn:

Thay đổi tình trạng của công nhân từ nhà thầu độc lập thành nhân viên làm tăng chi phí từ 25% đến 40%. Trong khi kết quả của các vụ kiện và các quy định tương ứng vẫn chưa chắc chắn, thì một số sàn giao dịch mới khởi nghiệp, bao gồm Alfred, Enjoy Technology, Luxe, và Managed by Q, đã giải quyết luôn vấn đề này bằng cách tự nguyện chuyển công nhân của họ thành nhân viên. Các công ty khởi nghiệp ở giai đoạn bắt đầu không thể hoạt động dưới tình trạng pháp lý không chắc chắn có thể cần làm như vậy. Tuy nhiên, trong hầu hết các trường hợp, một tình trạng trung gian ở đâu đó giữa nhân viên và nhà thầu độc lập sẽ là cách tiếp cận lý tưởng.

Các sàn giao dịch trực tuyến đang thay đổi sâu sắc bản chất của công việc và của các công ty. Từ những ngày đầu, khi các sàn giao dịch tạo điều kiện cho việc mua bán những sản phẩm đơn giản như máy phát kẹo PEZ và hàng thủ công mỹ nghệ, loại hình mức giá của hàng hoá giao dịch trực tuyến đã tăng lên theo cấp số nhân. Trong 5 năm qua, những sân chơi cho một loạt các dịch vụ chuyên giải quyết những công việc cụ thể rất hay đã tăng lên. Các công nghệ mới như in 3D và thực tế ảo sẽ tiếp tục mở ra cơ hội cho các cá nhân và các công ty nhỏ có thể trực tiếp bán những sản phẩm và dịch vụ ngày càng phức tạp trước đây chỉ có những công ty lớn mới cung cấp được.

Số lượng sản phẩm và dịch vụ ngày càng tăng trên các sàn giao dịch trực tuyến sẽ làm cấu trúc các doanh nghiệp truyền thống co dần lại và cùng tồn tại với mạng lưới chồng chéo những người lao động độc lập tập hợp lại theo những giai đoạn nhất định để thực hiện những công việc cụ thể nào đó. Kết quả sẽ là một môi trường làm việc linh động và linh hoạt hơn nhiều trong đó cả người lao động và khách hàng đều được trao thêm quyền. Nhưng những thách thức về quản lý tăng trưởng, xây dựng lòng tin và mang lại sự an toàn, giảm thiểu việc loại bỏ trung gian, và hình thành quy định pháp lý phù hợp sẽ vẫn còn đó. Giải pháp không đi theo đám đông, mà là hiểu nhu cầu của khách hàng, của các nhà chức trách, của xã hội nói chung, và luôn giữ kỷ luật, để trở thành một tay chơi năng động trong việc định hình tương lai.

 Mọi sao chép xin ghi rõ nguồn: www.unigroup.com.vn